Op 29 juni 1920 gingen de Zuiderzeewerken van start met de bouw van de dam door het Amsteldiep ter lengte van 2,5 kilometer. Dit eerste deel van de afsluiting van de Zuiderzee wordt ook wel de kleine Afsluitdijk genoemd. In juni 1925 kwam de dam boven water en in januari 1926 was de dam met een hoogte van 3,5 meter + NAP gereed. De afsluiting was wel heel anders verlopen dan hij zich had voorgesteld. Een belangrijke technische doorbraak vond er plaats: de vondst van keileem! Deze grondsoort maakte de uitvoering van het ambitieuze project een stuk gemakkelijker.
Cornelis Lely, grondlegger van het Zuiderzeeproject, maakte nog mee dat dit eerste deel van zijn levenswerk gereed kwam. Hij wilde op zijn oude dag nog per se over de dijk naar het toen voormalige eiland Wieringen lopen en deed dat ook.
Veel ervaring met het afsluiten van zeegaten bestond nog niet. In het tracé van de Amsteldiepdijk lagen twee diepe geulen. Er zouden bij de afsluiting hoge stroomsnelheden optreden. De vraag was welke methode van afsluiting het meest geschikt was om de sterke stromingen te weerstaan. Volgens Cornelis Lely en ook veel andere deskundigen zou een rijzen dam goed voldoen omdat deze techniek, waarbij rijshout wordt gebruikt, zich in het verleden voldoende had bewezen. Omdat er voor een gigantisch werk als de Afsluitdijk erg veel rijshout nodig zou zijn en de kosten daardoor sterk zouden oplopen, werd gezocht naar alternatieven. De proef met een keidam bij het Amsteldiep, pakte wel heel goed uit. Niet dat de keidam een succes werd, maar omdat er keileem werd aangetroffen, ‘mirakel harde klei’, een grondsoort afgezet in de laatste ijstijd, bestaande uit een mengsel van keien, grind, zand en leem. Keileem is slecht waterdoorlatend en dus ideaal om te gebruiken om sterke stromingen af te sluiten. Niet alleen in de beteugelingsdammen is keileem toegepast, de kern van de hele dijk, dus het deel dat tot boven de zeespiegel werd opgeworpen, bestaat uit keileem. Grondboringen toonden aan dat er in de Zuiderzee uitgestrekte keileemvelden lagen, op een afstand van vaak niet meer dan 1 tot 8 kilometer van plaats van de geprojecteerde Afsluitdijk. De ervaringen opgedaan bij de Amsteldiepdijk konden dus ook worden toegepast bij de bouw van de ‘grote’ Afsluitdijk, tussen het eiland Wieringen (Den Oever) en Friesland. Er is rond 15 miljoen kubieke meter keileem in de Afsluitdijk verwerkt.
