Terak – Toldoshlar oilasiga mansub yirik daraxtlarning bir turkumi boʻlib, shimoliy yarimsharda oʻsadi. Turkumning barcha vakillari yorug‘likni yaxshi ko‘radigan va tez o‘sadigan daraxtlardir. Odatda ular taxminan 100 yil umr ko‘rishadi.
Terak haqida juda ko‘p bahs-munozaralar yuzaga kelgan. Ba’zilar unda shiddatli o‘sish mo‘jizasini ko‘rishadi va uning yuqori iqtisodiy ahamiyatini qayd etishadi. Boshqalar unda shoxlarining mo‘rtligi va tez-tez shamoldan o‘pirilishi tufayli katta xavfni ko‘rishadi. Teraklar juda ko‘p kislorod chiqaradi va barglari va parlari bilan havoni changdan tozalaydi. Terak parlari o‘zi allergen emas, lekin u havodan yig‘adigan boshqa o‘simliklarning allergen gulchanglarini to‘playdi.
Bir oz sarg‘ish tusga ega terakning oq yog‘ochi rassomlar tomonidan ishlatilgan. “Mona Liza” va italyan Uyg‘onish davrining boshqa durdonalari terakda chizilgan.
***
Marshrut bo‘ylab yo‘lakning o‘ng tomonidagi oq terakni darhol ko‘zga tashlanadigan kumushrang barglari orqali osongina topishingiz mumkin.
***
Oq terak Populus alba L.
Boshqa nomlari: kumush terak
Oq terak – balandligi 45 metrga yetadigan bargto‘kuvchi, tez o‘sadigan daraxt. Daryo qayirlari va yetarlicha nam tuproqlarda o‘sadi.
Po‘stlog‘i silliq, yashil-oqdan kulrang-oq tusgacha, o‘ziga xos romb shaklidagi to‘q rangdagi belgilarga ega.
Turli shakldagi barglari pastki qismida judayam qalin bo‘lgan oq tuk qatlamiga ega. U shamol barglarni silkitganda daraxtga yorqin effekt beradi. Kuzda barglar sarg‘ayadi.
Binafsha rangli otalik kuchalalari barg kurtaklari hali yopiq bo‘lganida paydo bo‘ladi. Gulchangi shamol yordamida tarqalgani sababli, hali paydo bo‘lmagan barglar bunga to‘sqinlik qilmaydi. Uning oldida qiyin vazifa turibdi – nafaqat onalik daraxtning yonidan uchib o‘tish, balki sarg‘ish-yashil onalik kuchalalaridan biriga ilinib qolish.
Urug‘lar shamol orqali ko‘chirilishini osonlashtiradigan ipaksimon tuklar bilan ta’minlangan. Teraklar ko‘p bo‘lgan hududlarda qor uyumlariga o‘xshash par uyumlari yuzaga keladi.
Yer bag‘irlab yuzaki o‘suvchi ildiz tizimi daraxt tanasidan uzoq masofaga cho‘ziladi – bu bilan terak keksa ildizdan chiqqan yosh novdalar ona daraxtining soyasida emas, balki yorug‘likda o‘sishi uchun qayg‘uradi. Terak ildiz tizimi haqiqiy mo‘jizadir. Agar suv toshqini yoki yong‘in ko‘rinadigan daraxtlar majmuini butunlay yo‘q qilsa ham, yer osti ildizi omon qoladi va yosh daraxtlarni chiqaradi.
Oq terak yog‘ochi juda mo‘rt va kuchli shamolda osongina sinadi. Shu bilan birga, u yumshoq va uni o‘yish oson, shuning uchun haykallar yaratish uchun oq terak ishlatilgan. Donatelloning mashhur “Tavba qilayotgan Magdalina” asari Uyg‘onish davri misollaridan biridir.
